Asosiy mazmunga oʻtish
Lison sehri
Kirish
Taqdimotlar

13-mavzu

Uyadosh soʻzlar va ularning nutqdagi ahamiyati. Oʻz va oʻzlashma soʻzlar

Lison sehri · 13-mavzu

Uyadosh soʻzlar va ularning nutqdagi ahamiyati. Oʻz va oʻzlashma soʻzlar

Slayd 1 / 11

Reja

  1. 1.Sinonimlar va uyadosh soʻzlarning farqlari
  2. 2.Uyadosh soʻzlar uslubiyati
  3. 3.Oʻz va oʻzlashma soʻzlar

Asosiy atamalar

uyadosh soʻzlar

Bir ildizdan turli qoʻshimchalar bilan yasalgan, har biri alohida tushuncha bildiruvchi soʻzlar (masalan: suvchi, suvlik, suvsiz)

Sinonimlar maʼnodosh, uyadosh soʻzlar esa ildizdosh boʻladi

oʻz soʻzlar

Oʻzbek tilining tub qatlami: azaldan qoʻllanib kelinayotgan soʻzlar (masalan: ona, ota, suv, qish)

Oʻz qatlamning asosini tub turkiy soʻzlar tashkil etadi

oʻzlashma soʻzlar

Boshqa tillardan oʻtgan soʻzlar: arabcha (kitob), fors-tojikcha (doʻst), ruscha (teatr)

Muqobili boʻlsa, oʻz soʻzi afzal: fontan — favvora

Atamalarni mashq qilish
Amaliy topshiriqlar3 ta topshiriq

1-topshiriq

Gaplardagi ajratilgan oʻzlashma soʻzlarga quyida berilgan qatordan oʻzbekcha muqobil tanlang. Qaysi soʻzlar aslidek qoʻllanilmoqda?

Namuna:Dangʻillama uchastka. Oʻrtada fontan. — Dangʻillama hovli. Oʻrtada favvora.

  1. 1.Tilla magazinni oʻmargansiz.
  2. 2.Men tomonda qonun. Mana ZAGS qogʻozi.
  3. 3.Oq xalat kiygan doktor kirib keladi, sumkadan bahaybat shprisni chiqarib, ukol qilishga tayyorlanadi.
  4. 4.Mehmonxonada emas, student qizlar yotoqxonasida.
  5. 5.Bu dunyodan nasibam uzilib turibdi-ku, spravka deydi-ya.
  6. 6.Men Qilichbek emas, militsiya leytenanti Anvar Maqsudovman. (E. Vohidov. «Oltin devor»)

Tavsiya etilgan soʻzlar

  • hovli, maydon
  • talaba
  • doʻkon
  • favvora
  • maxsus ust kiyim
  • maʼlumotnoma
  • porshenli tibbiyot asbobi
  • sanchish
  • yukxalta
  • FHDYB (fuqarolik holatlari dalolatnomalarini yozish boʻlimi)
  • ofitser unvoni
  • jamoat tartibini qoʻriqlash boʻlimi

2-topshiriq

Matnlardagi ajratilgan oʻzlashma soʻzlarni izohlang.

Namuna:eʼzoz (arab.) — hurmat, izzat-ikrom, avaylash, qadrlash

  1. 1.Eʼzozlar, ardoqlar uchun tashakkur, Asli siz oftobim, men ziyosiman. Tonglaringiz kulsin dorilomon, hur, Baxtim shul – oʻzbekning Zulfiyasiman. (Zulfiya)
  2. 2.Raqqosa tizzalarini bukib bargikaram shohidan tikilgan belbogʻ ustiga choʻkadi. Sochlari shaloladay belbogʻ uzra toʻkiladi. Beqasam nimchalarida sadaf tugmalari yulduzday yonadi. Uning majnuntolday egilgan qaddiga hamma mahliyo. Ana, egila-egila uning boshi belbogʻ kashtalariga tegadi… Raqqosa asta-asta silkinib oʻrnidan turadi va himmat qilib belbogʻ yoyganga taʼzim bajo keltiradi. (O. Hojiyeva)
  3. 3.Garchand bitta yurakka Olloh boʻlib oʻtaman, Vahki, gʻam sahrosida bir oh boʻlib oʻtaman. Yorab, oʻylabmidim men, dunyoyi dun oralab, Shuncha koʻzyosh, qonlarga guvoh boʻlib oʻtaman.

3-topshiriq

Berilgan soʻzlarning maʼnosini izohli lugʻat yordamida toping va ular qaysi tildan oʻzlashganligini aniqlang.

Namuna:intonatsiya (lot.) — ohang; kafe (fr.) — tamaddixona

  • intonatsiya
  • maʼrifat
  • ziroat
  • rafiq
  • zurriyot
  • maxluq
  • fath
  • zaʼfaron
  • shiypon
  • tamaddun
  • kafe
  • mujgon
  • ruxsor
  • sartarosh
  • mehrob
  • gardun
  • oftob
  • lagʻmon
  • eksport
  • inventar
  • barg
  • vilka
  • teleskop
  • duet
  • fastfud
  • market
  • chikken
  • grill
  • xobbi
  • salfetka
  • reklama