Asosiy mazmunga oʻtish
Lison sehri
Kirish
Taqdimotlar

6-mavzu

Qoʻllanish doirasi ijtimoiy chegaralangan soʻzlar

Lison sehri · 6-mavzu

Qoʻllanish doirasi ijtimoiy chegaralangan soʻzlar

Slayd 1 / 11

Reja

  1. 1.Soʻzlarning qoʻllanilishi haqida
  2. 2.Qoʻllanish doirasi chegaralanmagan soʻzlar
  3. 3.Qoʻllanish doirasi ijtimoiy chegaralangan soʻzlar

Asosiy atamalar

ijtimoiy chegaralangan soʻzlar

Faqat muayyan ijtimoiy guruh (kasb, yosh, yopiq jamoa) nutqida qoʻllanadigan soʻzlar

Ularga professionalizm, jargon va argo kiradi

professionalizm

Kasb egalarining mehnat jarayoniga xos soʻzlari (masalan: randa, iskana, sandon)

Ilmiy atamadan farqli, kasbiy soʻzlashuvga xos

jargon

Maʼlum kasb yoki yosh guruhiga xos, adabiy tilda qoʻllanmaydigan soʻzlar

Argo esa yopiq guruhlarning maxfiy tili

Atamalarni mashq qilish
Amaliy topshiriqlar4 ta topshiriq

1-topshiriq

Berilgan gaplardagi nuqtalar oʻrniga qavs ichidagilardan mosini tanlab qoʻying va sabablarini izohlang.

  1. 1.Ukam boʻsh joy (sariq, sargʻayma, gepatit) boʻlib qoldi, shuning uchun naʼmatak damlab ichiryapmiz.
  2. 2.Xayri xola boʻsh joy (qizil gul, qizamiq, chechak) boʻlib, tashqariga chiqolmay qolibdi.
  3. 3.Nihoyat, afting qurgʻur boʻsh joy (asfalasofilinga ravona boʻlibdi, qazo qilibdi, oʻlibdi).
  4. 4.Devor eski, ehtiyot boʻling: orasida boʻsh joy (chayon, gajak, oti yoʻq) boʻlmasin yana.
  5. 5.Qarasam, chuqur toʻla boʻsh joy (argʻamchi, ilon, uzun opa)! Vashillab yotibdi!

2-topshiriq

«Kim chaqqon?» musobaqasini uyushtiring: berilgan soʻzlarni jadvalga toʻgʻri joylashtiring.

  • yostiqdosh
  • ojiza
  • turmush oʻrtogʻi
  • jufti halol
  • umr yoʻldoshi
  • zavj(a)
  • rafiq(a)
  • xotin (er)
  • onasi
  • dadasi
  • bu kishim
  • farzandlik boʻldi
  • yengillashib oldi
  • koʻzi yoridi
  • qutulib oldi
  • «holva»
  • «qoʻchqor»
  • davomchili boʻldi
  • qazo qildi
  • halok boʻldi
  • jon taslim qildi
  • oʻldi
  • joni uzildi
  • u dunyoga rihlat qildi
  • omonatini topshirdi
  • egasiga kerak boʻldi
  • yer tishladi
  • toʻngʻiz qoʻpti
  • yer yutdi
«Yumshoq» ifodaBetaraf ifodaQoʻpol ifoda

3-topshiriq

Qavs ichidagi soʻzlardan nuqtalar oʻrniga mosini tanlang.

  1. 1.– Uyqungiz oʻchdimi, boʻsh joy (otasi, erim, yostiqdoshim, zavjim)? – Ha... Oʻzing-chi, yana xastalik azob beryaptimi? (O. Yoqubov)
  2. 2.Shu turishida opasi Boburga onasining endi boʻsh joy (tul, beva, eri oʻlib) qolgan oʻttiz yetti-oʻttiz sakkiz yasharli paytlarini eslatib yubordi. (P. Qodirov)
  3. 3.Yana, albatta, koʻrishmoqqa umidim bor, hozircha boʻsh joy (xayr, alvido, xudoning panohiga, koʻrishguncha). («Onalar kanali»dan)
  4. 4.Bu amakining oʻgʻli urushdan boʻsh joy (oyogʻidan ayrilib, choʻloq boʻlib, oyoqsiz boʻlib, oqsoq boʻlib) keldi. («Suhbat»dan)
  5. 5.Qoʻshnimiz boʻsh joy (aynigan, tentak, sal bundayroq, jinni), lekin hech kimga zarari tegmaydi. (T. Murod)
  6. 6.Qarang-a, bu odam oʻzi boʻsh joy (kal, sochi toʻkilgan, yaltirbosh, sochi yoʻq) boʻlsa ham, dimogʻi balandni koʻzlarkanmi?

4-topshiriq

Yoshi ulugʻ odamlarga nisbatan qoʻllanadigan evfemizmlarni uslubiy boʻyogʻiga koʻra tartiblang.

  • sochlari oqargan
  • sochiga oq oralagan
  • yuzlarini ajin bosgan
  • belidan quvvat ketgan
  • sharti ketib, parti qolgan
  • koʻzidan nur ketgan
  • soʻnggi manzilga tayyorgarlik koʻrayotgan
  • yoshi oʻtgan
  • yoshi bir joyga yetgan
  • yoshi ulgʻaygan
  • qarigan
  • keksalik nuqsi urgan
  • toʻridan goʻri yaqin
  • oʻlimi yaqin
  • umrining kuzagi oʻtib, qishi boshlangan
  • qartayib qolgan
  • umri poyoniga yetib qolgan
  • pishib qolgan
  • yoʻli oxirlagan