Qoʻllanish doirasi hududiy chegaralangan soʻzlar. Oʻzbek lahjalari

Reja

1. 1.Hududiy chegaralangan soʻzlar
2. 2.Sheva va uning belgilari
3. 3.Lahja va uning turlari

Hududiy chegaralangan soʻzlar

• Muayyan hududda yashovchi odamlar nutqida qoʻllanadigan soʻzlar hududiy chegaralangan soʻzlar deyiladi.
• Bunday soʻzlar adabiy tilda yoʻq yoki boshqacha shaklda boʻladi: oʻviz (ogʻiz — yangi tuqqan sigirning quyuq suti), jichcha (ozgina).
• Hududiy soʻzlar adabiy til bilan birga yashab, uning boyish manbasi boʻlib xizmat qiladi.
• Badiiy adabiyotda qahramon nutqini boʻyash uchun qoʻllanadi.

Sheva va uning belgilari

• Sheva — tilning fonetik, grammatik va lugʻaviy jihatdan oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan eng kichik hududiy koʻrinishi.
• Shevalar orasida grammatik farq katta boʻlmaydi, asosiy farq talaffuz va leksikada.
• Shashma-shashma, qoʻrquvdirgan jeri joʻq kabi iboralar shevaga xos soʻzlarni saqlab keladi.
• Oʻzbek tilida oʻgʻuz, qipchoq va qarluq lahja guruhlari mavjud.

Lahja va uning turlari

• Lahja (dialekt) — umumxalq tilining muayyan hududda qoʻllanuvchi, nisbatan yaxlit tizimi.
• Lahja odatda bir necha shevalardan iborat boʻladi.
• Fargʻona, Toshkent, Xorazm, Surxondaryo va boshqa viloyat nutqlari alohida xususiyatlarga ega.
• Lahja soʻzlari lugʻatlarda hudud belgisi bilan beriladi.

Amaliy topshiriq

• Shevaga xos soʻzlarning qaysi hududlarda qoʻllanishini aniqlang: shashma-shashma, opoqbuvim, davangi, kevotti, ashatda.
• Ertaga oʻviz pishiramiz gapida oʻviz soʻzi qaysi viloyat nutqiga xos ekanini toping.
• Katta koʻpkarilarda uloq toʻdadan sagʻal chiqsa boʻldi — sagʻal soʻzining maʼnosini taxmin qiling va izohlang.
• Oʻz hududingizga xos uchta soʻzni yozib, ularning adabiy tilga muqobilini toping.

Taqdimot tugadi

Eʼtiboringiz uchun, rahmat!

Mavzuni mustahkamlash uchun testni yeching yoki videodarsni koʻring.