Eskirgan soʻzlar, eskirish yoʻllari. Yangi paydo boʻlgan soʻzlar

Oʻtkir xanjarini beliga osib, oyboltasini koʻtargan jallod qushbegining hukmiga muntazir edi. Qushbegining oʻng tomonida qoʻrboshidan tortib shahar aʼyonlari, qarshisida Otabek, qutidor, Ziyo shohichi va uning oʻgʻli Rahmat – gunohkorlar va ularning orqasida muhofiz yigitlar.

Qushbegi oʻzining yozilib qoʻyilgan hukmnomasini qoʻliga olib oʻqishga hozirlandi: „Menkim, Margʻilon hokimi Oʻtabboy qushbegi, oʻz hukmimni xoqon ibni xoqon janobi oliy Xudoyorxon ismi shariflaridan eshitdiraman. ...Eʼtimodlik bir kishining shahodatiga binoan toshkandlik Yusufbek hojining oʻgʻli – Otabek, bu kunda xonimizgʻa qarshi bosh koʻtargan Aziz parvonachi va oʻz otasining vakolatlari bilan Margʻilon kelib, bu yerdagi fuqarolarni ham xon janobigʻa qarshi oyoqlandirmoqchi boʻlgʻan. Otabekning bu harakati ululamir boʻlgʻan janobga bogʻiyliq boʻlib, uni, yaʼni Otabek Yusufbek hoji oʻgʻlini oʻlim jazosi bilan jazolashni taqozo etadir. Ikkinchi, Otabekka yoʻlda koʻmakchi boʻlib yurgan Margʻilon fuqarosi Mirzakarim qutidor ham shu jazoga sazovor tutiladir. Ziyo shohichi bilan oʻgʻli Rahmat bu bogʻiyliqdan xabardor boʻlaturib, vaqtida hukumatka maʼlum qilmagʻanlari uchun bir yildan zindon jazosiga mahkum boʻlurlar!“

Majlisni munoqashachilikdan qutqarib, doʻstona ruhlantirish uchun Navoiy suhbat mavzusini oʻzgartirib yubordi. U soxta bir qalandar haqida juda mazmunli, maroqli bir hikoyacha aytib berdi. Mudarris mavlono Fasihiddin soʻfiyona, maʼnodor bir hikoyacha soʻyladi. Tib olimi esa Ibn Sino toʻgʻrisidagi afsonalardan birini aytdi. Naq yarim kechada odamlar uy-uylariga tarqalarkan, Navoiy Sultonmurodni toʻxtatdi.

– Hirotning eng peshqadam muarrixlari va isteʼdodli tolibi ilmlari sizdan dars olmoqni orzu qiladilar. Ilmni xalqqa beringiz, tatabbu va tafakkur bilan ilmni kengaytirmoqqa harakat qilingiz. Ilm koʻmigʻligʻ xazina emas, jonli daraxtdir. Oʻsmogʻi, gullamogʻi, meva bermogʻi kerakdir.